Της Μαρίας Ν. Μαρκοπούλου
«Ο Βαγγέλης μου δεν παίζει πιάνο, παίζει με το πιάνο», είχε πει η μητέρα του Βαγγέλη Παπαθανασίου για τον γιο της στα δεκατέσσερα του χρόνια. Αργότερα όλοι κατάλαβαν τι εννοούσε. Πολύ αργότερα, το κατάλαβε και όλος ο πλανήτης.
Η Μυθωδία του μεγάλου Έλληνα συνθέτη που προκάλεσε ρίγη συγκίνησης στους Έλληνες και εντυπωσίασε τα διεθνή μουσικά δρώμενα πριν μερικά χρόνια, πέρασε πλέον στο Πάνθεον της ιστορίας με κυρίαρχη θέση στον χώρο της πνευματικής σύγχρονης κλασικής μουσικής δημιουργίας. Το ίδιο και ο Βαγγέλης…
Η συναυλία του στον αρχαιολογικό χώρο των Στηλών του Ολυμπίου Διός στο Καλλιμάρμαρο το καλοκαίρι του 2001 -λίγο πριν ο Βαγγέλης Παπαθανασίου αφήσει την τελευταία του πνοή- εκλήφθηκε και σαν τον συμβολικό αποχαιρετισμό του καλλιτέχνη από την Γη για να συνεχίσει την πορεία του στο Σύμπαν που εξύμνησε και τον καλούσε.
Η Μυθωδία γεννήθηκε στην ψυχή και την σκέψη του Παπαθανασίου πολλά χρόνια πριν ακούσουμε την εκτέλεση της. Γι αυτόν αποτελούσε την βεβαιότητα ότι υπήρχε άμεση σύνδεση της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας, με την σύγχρονη μουσική δημιουργία, την εξερεύνησης του διαστήματος και την αξέχαστη επίκληση του χορωδιακού μέρους από τον συνθέτη προς τον Δία. Η έμπνευση Ο ίδιος δημιούργησε τη λέξη «Μυθωδία» με την σύνθεση των ελληνικών λέξεων “μύθος” και “ωδή”, και όπως έλεγε “είναι η προγονική αφήγηση, οι συμβολισμοί και οι ρίζες της ανθρώπινης νόησης, με μουσική εξύμνηση και τραγούδι”.
Εμπνεύστηκε βαθύτερα από την προσωπική θεωρία του ότι “η μουσική, η μυθολογία, η αστρονομία και η επιστήμη αποτελούν διαφορετικές πτυχές της ίδιας ανθρώπινης ανάγκης: να αποκωδικοποιήσουμε το μυστήριο της δημιουργίας και να συνδεθούμε με το σύμπαν”.
Ο Βαγγέλης και η NASA Η συνεργασία του Βαγγέλη Παπαθανασίου με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος για την αποστολή Rosetta υπήρξε μία από τις πιο ολοκληρωμένες και εμπνευσμένες στιγμές της «διαστημικής» του έμπνευσης.
Το 2014, το διαστημικό σκάφος Rosetta ήταν η πρώτη ανθρώπινη κατασκευή που μπήκε σε τροχιά γύρω από έναν κομήτη και προσεδάφισε σε αυτόν το όχημα Philae.
Ενθουσιασμένος από το εγχείρημα ο Παπαθανασίου εμπνεύστηκε από τις διάφορες φάσεις του ταξιδιού και συνέθεσε μια σειρά από μουσικά κομμάτια αφιερωμένα στην αποστολή.
Τα Κύρια Στάδια της Συνεργασίας. Καθώς το σκάφος πλησίαζε τον κομήτη τον Νοέμβριο του 2014 και ετοιμαζόταν να προσεδαφιστεί, ο συνθέτης δημοσίευσε τρία σύντομα βίντεο-μουσικά κομμάτια σε συνεργασία με την ESA: “Αφιξη”, “Το ταξίδι του Φιλέα” και “ Το βαλς της Ροζέτα”.
Κατά τη διάρκεια της ιστορικής προσεδάφισης του Φιλέα στις 12 Νοεμβρίου 2014 ο αστροναύτης Jean-François Clervoy της διαστημικής αποστολής συνδέθηκε ζωντανά από το κέντρο ελέγχου με τον Βαγγέλη Παπαθανασίου στο Παρίσι και τον ευχαρίστησε για την μουσική επένδυση του εγχειρήματος.
Δύο χρόνια αργότερα τον Σεπτέμβριο του 2016 η Deutsche Grammophon κυκλοφόρησε το πλήρες άλμπουμ με τίτλο Rosetta. Περιλάμβανε 13 συνθέσεις που αποτύπωσαν ηχητικά ολόκληρο το χρονικό της αποστολής από την εκτόξευση μέχρι τον τερματισμό της.
Η υπηρεσία διαστήματος πλαισίωσε με την μουσική του Παπαθανασίου τα επίσημα βίντεο και τις παρουσιάσεις της αποστολής και γεφύρωσε το επιστημονικό επίτευγμα με το συναίσθημα του κοινού.
Όπως είχε δηλώσει ο ίδιος ο συνθέτης, “η μουσική και η επιστήμη είναι δύο έννοιες αλληλένδετες που πηγάζουν από την ίδια ανάγκη του ανθρώπου να κατανοήσει το σύμπαν”. Το έργο υιοθέτησε με ενθουσιασμό η NASA και το ενέταξε σαν επίσημη μουσική επένδυση στην διαστημική αποστολή του 2001 προς τον κόκκινο πλανήτη με τον τίτλο “Οδύσσεια του Άρη”.
Στις 28 Ιουνίου του 2001 το έργο του παρουσιάστηκε ζωντανά στο Καλλιμάρμαρο Ολυμπιακό Στάδιο και αναμεταδόθηκε από τα παγκόσμια τηλεοπτικά δίκτυα προβάλλοντας την εικόνα του αρχαίου μνημείου σε σύζευξη με προβολές εικόνων της NASA από τον Άρη.
Συμμετείχαν η Metropolitan ορχήστρα του Λονδίνου, η Χορωδία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, οι διεθνούς φήμης υψίφωνοι Kathleen Battle και Jessye Norman με τον Βαγγέλη Παπαθανασίου στα ηλεκτρονικά πληκτροφόρα.
Οι στίχοι του έργου γράφτηκαν και τραγουδήθηκαν σε αρχαία ελληνική φωνητική δομή και λειτούργησαν μάλλον σαν ηχητικοί συμβολισμοί και όχι σαν συμβατικός λόγος.
Η συμπαντική αρμονία Ο πυρήνας της Μυθωδίας ήταν για τον δημιουργό της η ιδέα της συμπαντικής αρμονίας. Υποστήριζε ότι “οι αρχαίοι μύθοι δεν ήταν απλές μυθικές διηγήσεις αλλά κωδικοποιημένη γνώση των φυσικών νόμων και του διαστήματος”. Και “η Μυθωδία δημιουργήθηκε να σαν μια αόρατη μουσική γέφυρα ανάμεσα στο απώτερο παρελθόν της Γης και το μέλλον της ανθρωπότητας που βρίσκεται στα αστέρια…”.
Το κόστος Η ιστορική συναυλία και το άλμπουμ “Μυθωδία” του Βαγγέλη Παπαθανασίου, που πραγματοποιήθηκε στον Ναό του Ολυμπίου Διός είχε συνολικό κόστος περίπου 5 εκατομμύρια δολάρια.
Το Ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού κάλυψε από το συνολικό πόσο περίπου 1 εκατομμύριο δολάρια για τις υποδομές, την προβολή, την παραχώρηση και προστασία του αρχαιολογικού χώρου και για την κάλυψη μέρους των εξόδων παραγωγής. Η Sony Classical κάλυψε το μεγαλύτερο μέρος του κόστους περίπου 3-4 εκατ. δολάρια αλλά ανέλαβε την παραγωγή του άλμπουμ, τα δικαιώματα, τις αμοιβές των διεθνών αστέρων και την διεθνή τηλεοπτική μετάδοση.
Η NASA: συμμετείχε ως συνδιοργανωτής, με την δωρεάν παροχή του οπτικοακουστικού υλικού από τον Άρη και τα δικαιώματα της αποστολής.
Ο Βαγγέλης Παπαθανασίου πρόσφερε την σύνθεση και την μουσική παραγωγή χωρίς αμοιβή, αποποιούμενος τα δικαιώματα του για την συγκεκριμένη εκδήλωση.
Δείτε επίσης: