«Ένα βιωματικό αφήγημα σε μια συνέντευξη» του Διονύση Αυγουστινιάτου
στην ιστορικό Γιούλα Κουτσοπανάγου
Μετά από διακοπή 50 ημέρων* – τελευταία σχετική ανάρτηση στις 6 Απριλίου 2026 - οι ΣΕΛΙΔΕΣ του https://www.syntaktisylis.gr/ επανέρχονται στα της “Ελευθεροτυπίας”. Η σημερινή δημοσίευση μάλιστα, δεν βασίζεται σ’ αυτά που έζησε στην εφημερίδα ο γράφων από το καλοκαίρι του 1975 έως το Φθινόπωρο του 1982 που «μετακόμισε» στο “Έθνος της Κυριακής”, ούτε στο βιβλίο των πρακτικών της «Συντακτικής Επιτροπής».
Αφορά στον οικονομικό διευθυντή της Διονύση Αυγουστινιάτο, από την αρχή της έκδοσης μέχρι το 2007· για να αποχωρήσει 32 χρόνια μετά, σε ηλικία 84 ετών. Ο Νιόνιος, όπως τον ξέραμε οι παλιοί – ο γράφων από την “Ελευθερία” του 1962 –, μετά τη συνταξιοδότησή του μίλησε για πρώτη και μοναδική φορά στην ιστορικό Γιούλα Κουτσοπανάγου, διευθύντρια της Ερευνητική Μονάδας Τεκμηρίωσης και Μελέτης του Ελληνικού Τύπου (ΕΤΜΙΕΤ)**.
Πρόκειται για σειρά συνεντεύξεων, πολλών χιλιάδων λέξεων, η δε κυρία Κουτσοπανάγου πρόσφερε στο syntaktisylis την ακόλουθη εισαγωγή του πονήματός της, με Υστερόγραφό «Εισαγωγή από προσεχή δημοσίευση του ‘32 (+30) χρόνια χωρίς άδεια. Δυο τηλεφωνήματα και μια ψήφος. Ένα βιωματικό αφήγημα σε μια συνέντευξη» (η επιλογή του τίτλου από τον Διονύση Αυγουστινιάτο):
Ο Διονύσης Αυγουστινιάτος αποτέλεσε τη ‘ψυχή’ της Ελευθεροτυπίας και μαζί με τον Σεραφείμ Φυντανίδη τους δυο δομικούς πυλώνες της εφημερίδας. Ο ένας στην σύνταξη, ο άλλος στη οικονομική διαχείριση και τη διοίκηση.
Σεμνός, αλλά με χειμαρρώδη λόγο, γνωστικός και προσεκτικός στις κρίσεις του, άνθρωπος που εμπνέει, από την πρώτη στιγμή, εμπιστοσύνη, γεγονός που τον χαρακτήρισε σε όλη τη μακρόχρονη θητεία του στον ελληνικό τύπο, και ιδιαίτερα εκτιμήθηκε. Έμεινε πάντα πιστός σε δυο εφημερίδες, την πρώτη, την Ελευθερία (1945-1967) του Πάνου Κόκκα από την αρχή μέχρι το τέλος της έκδοσής της, και τη δεύτερη, την Ελευθεροτυπία (1975-2007), όπου παρέμεινε για 32 χρόνια και έφυγε σε ηλικία 83 ετών.
Εργασιομανής, άοκνος και αποτελεσματικός που γνώρισε και άκουσε πολλά αλλά που ποτέ δεν θέλησε να κρατήσει ούτε ημερολόγιο, «που να βρω τον ελεύθερο χρόνο» · άλλωστε δεν ήταν επιδίωξή του να γράψει ποτέ τις αναμνήσεις του. «Δεν μπορούσα να πάρω άδεια και να απομακρυνθώ από την εφημερίδα», ομολογεί σεμνά ο ίδιος, «διότι παρουσιάζονταν συνεχώς προβλήματα και έπρεπε να είμαι εκεί για να λύνονται».
Έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο ο Διονύσης Αυγουστινιάτος στην προσπάθεια για την εισαγωγή της νέας τεχνολογίας (φωτοσύνθεση) που με πρώτη την Ελευθεροτυπία καθιερώθηκε σταδιακά και για τις υπόλοιπες εφημερίδες μετά το 1980· αλλά και στον εκσυγχρονισμό στην οικονομική διαχείριση και εύρυθμη διοικητική λειτουργία της εφημερίδας. Καθοριστικός ήταν ο ρόλος του και σε δυο ακόμα περιστάσεις: με τη δική του ψήφο γίνεται ο Τεγόπουλος ο μοναδικός ιδιοκτήτης-εκδότης της Ελευθεροτυπίας. Με ένα δικό του τηλεφώνημα στον Φυντανίδη τις πρώτες πρωινές ώρες θα τον αποτρέπει να υποβάλει ο τελευταίος την παραίτησή του μετά την αλλαγή της στάσης του Τεγόπουλου στο ειδικό δικαστήριο. Τουλάχιστον για αυτά τα θέματα θέλησε να καταθέσει τη δική του μαρτυρία.
«Αυτά δεν τα ξέρουν παρά ελάχιστοι» - μου εμπιστεύεται- «ποτέ δεν μου άρεσε η προβολή, απεναντίας με αγαπούσαν όλοι, διότι ήμουν ένας άνθρωπος ο οποίος δούλευε από το πρωί μέχρι το βράδυ. Δεν είχα πάρει ποτέ μου άδεια. Ένας συντάκτης με σύστησε κάποτε σε έναν γιατρό λέγοντας: “Από εδώ ο κύριος Αυγουστινιάτος, ο οποίος είναι φαινόμενο. Δεν έχει πάρει ποτέ του άδεια και δουλεύει τόσα χρόνια”.
Η συνομιλία μας μαζί του ξεκίνησε όσο ο Σεραφείμ Φυντανίδης ετοίμαζε το δικό βιβλίο του, το οποίο τελικά εκδόθηκε τον Οκτώβριο του 2014. Πήρα την πρωτοβουλία, με την άδεια του, να τη μαγνητοφωνήσω. Ήταν αρνητικός να τη δημοσιεύσει με οποιαδήποτε τρόπο. «Γράφει και ο Φυντανίδης» μου λέει.
«Τι έχω εγώ να πω παραπάνω. Δεν ήμουν της σύνταξης. Έχω είχα τη διαχείριση». Τώρα που οι μαρτυρίες και οι αφηγήσεις για την ιστορική εφημερίδα της Μεταπολίτευσης, της Ελευθεροτυπίας, εμπλουτίστηκαν και περισσότερο φωτίστηκαν από το πρόσφατο βιβλίο του Σεραφείμ Φυντανίδη, τόλμησα να του επαναφέρω το θέμα. Κάτι έπρεπε να ειπωθεί και για τη διαχείριση της εφημερίδας, τον άλλο πυλώνα μιας εφημερίδας, και για όσα άλλα «δεν τα ξέρουν παρά ελάχιστοι».
Ώρες συζήτησης μαγνητοφωνήθηκαν και περάστηκαν στο χαρτί. Παρά το γεγονός ότι η πολύωρη συνέντευξή μαζί του παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και περιέχει έναν πλούτο πληροφοριών όχι μόνο για τον μελετητή της ιστορίας του ελληνικού τύπου αλλά και τον ερευνητή της ελληνικής μεταπολεμικής ιστορίας, στο παρόν πόνημα -σεβόμενοι την επιθυμία του ίδιου- μεταφέροντας, σε αρκετά σημεία, την αφήγηση σε τρίτο πρόσωπο, θα περιοριστούμε σ’ ένα μικρό μόνο μέρος, αυτό που αφορά στην ιδιαίτερη συμβολή του κατά τη διάρκεια της θητείας του στην Ελευθεροτυπία. Το τελικό κείμενο της σειράς συνεντεύξεών μας το διάβασε ο ίδιος, όπως μου ζήτησε, και το ενέκρινε για δημοσίευση. Όμως δεν προχώρησε η έκδοση γιατί τον πρόλαβε ο θάνατος.
Γιούλα Κουτσοπανάγου, ιστορικός
ΥΓ. Εισαγωγή από προσεχή δημοσίευση του «32 (+30) χρόνια χωρίς άδεια.
Δυο τηλεφωνήματα και μια ψήφος. Ένα βιωματικό αφήγημα σε μια συνέντευξη»
(η επιλογή του τίτλου από τον Διονύση Αυγουστινιάτο).
- Ο Διονύσης Αυγουστινιάτος γεννήθηκε το 1923 στον Αγώνα της Θηνιάς, στην Κεφαλονιά και η πορεία του στον ημερήσιο τύπο ήταν πολύχρονη. Ξεκινά το 1945, σε πολύ νεαρή ηλικία, από το λογιστήριο της εφημερίδας “ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ” του Πάνου Κόκκα, όπου θα παραμείνει μέχρι το κλείσιμο της εφημερίδας, το 1967. Κατόπιν ο Διονύσης Αυγουστινιάτος ανέλαβε την εκμετάλλευση των τυπογραφικών εγκαταστάσεων της “ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ”, στην οδό Γερανίου, μέχρι την πώλησή τους το 1972. Μετά τη δικτατορία ο Διονύσης Αυγουστινιάτος ήταν από τα πρώτα πρόσωπα που στελέχωσαν την “ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ” και παρέμεινε σε αυτήν για 32 χρόνια, μέχρι το 2007, οπότε αποχώρησε σε ηλικία 84 ετών.
Η προσωπική μαρτυρία του, την οποία παραχώρησε στο ΕΤΜΙΕΤ σε πολύωρη συνέντευξη, περιέχει πλούτο πληροφοριών για ποικίλα θέματα, όπως για παράδειγμα τη συμβολή του στο πέρασμα από τη λινοτυπία στη φωτοσύνθεση ύστερα από μια μεγάλη απεργία του Συνδικάτου Εργατών Τύπου, τον Ιούνιο του 1980. Πρώτη η “Ελευθεροτυπία” υιοθέτησε την καινούργια τεχνολογία που αρκετά αργότερα και σταδιακά καθιερώθηκε και στον υπόλοιπο ημερήσιο Τύπο.
Επίσης επί των ημερών του Δ.Α. εκσυγχρονίστηκε ο τρόπος διαχείρισης του λογιστηρίου που πέρασε από το διπλογραφικό σύστημα στη μηχανοργάνωση. Στην αφήγηση του Δ.Α. ξεχωρίζουν δυο ακόμα καθοριστικής σημασίας συμβάντα για την πορεία της εφημερίδας. Το πρώτο ήταν όταν, σε μια κρίσιμη στιγμή που θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά το ιδιοκτησιακό καθεστώς της εφημερίδας, ο Δ.Α. ως μέλος του πενταμελούς Δ.Σ. της Εταιρείας Χ.Κ. Τεγόπουλος Α.Ε. με την ψήφο του εξασφάλισε στον Κίτσο Τεγόπουλο το 100% των μετοχών στην ιδιοκτησία της Ελευθεροτυπίας.
Όταν ο Νιόνιος έφυγε από τη ζωή, το Μάρτιο του 2017, ο τότε Πρόεδρος του ΕΔΟΕΑΠ και σημερινός Ταμίας του Δ.Σ. Βαγγέλης Τάτσης – «μαθητής» του στην “Ε” και στενός συνεργάτης του – είχε μιλήσει και για την «παροιμιώδη διπλωματικότητά του: Όταν του ζητήσαμε κάποτε ένα μικρό δάνειο, μας σταμάτησε μ’ ένα κομπλιμέντο: Εσύ είσαι νοικοκύρης. Δεν το χρειάζεσαι».
Τα «μεγάλα κεφάλια» και ο Νιόνιος
Στην ανάρτηση με τίτλο «Διελκυστίνδα με νικητή Τεγόπουλο» (10 Ιουλίου 2025), είχα γράψει:
… οι οικονομικές υπηρεσίες στήθηκαν από τον Διονύση Αυγουστινιάτο και τον Στέλιο Μπέκα, άλλοτε στελέχη του λογιστηρίου της “Ελευθερίας”, οι οποίοι είχαν αναλάβει τη διαχείριση των τυπογραφικών εγκαταστάσεων του “Έθνους”. Τους συνάντησα, πριν ενταχθούν στην “Ε”, πηγαίνοντας ένα πρωί στην Κολοκοτρώνη με τον Φιλιππόπουλο και τον Τεγόπουλο, για να ελέγξουμε τις εγκαταστάσεις· και όταν φεύγαμε, μου ζήτησαν να μείνω «για να θυμηθούμε τα παλιά».
Έμεινα, χαρούμενος που συνάντησα μετά από οκτώ χρόνια ανθρώπους της παλιάς μου εφημερίδας. Και όταν μείναμε οι τρεις μας, ο Νιόνιος (όπως ξέραμε τον Αυγουστινιάτο), μού είπε: «Βλέπω ότι έχεις στενή επαφή με τα μεγάλα κεφάλια και παίζεις ρόλο. Δεν τους λες να αναλάβουμε εμείς το στήσιμο του λογιστηρίου; Διαχείριση, διαφήμιση, προσωπικό… Μας ξέρεις άλλωστε. Και θα πάρουμε τους σωστούς ανθρώπους».
Συμφώνησα χωρίς κανένα ενδοιασμό και η πρότασή μου έγινε δεκτή από «τα μεγάλα κεφάλια». Η συνέχεια είναι γνωστή: Ο Νιόνιος έγραψε ιστορία στην “Ελευθεροτυπία”.
* Η επικαιρότητα, ταξίδια εκτός Αθήνας και κυρίως η επιμέλεια της επανέκδοσης του βιβλίου μου «Ποιος σκότωσε την Μεγάλη Ιδέα», είχαν βάλει σε δεύτερο πλάνο τα της “Ελευθεροτυπίας”. Επανέρχομαι.
** Η ΕΤΜΙΕΤ, Ερευνητική Μονάδα Τεκμηρίωσης και Μελέτης του Ελληνικού Τύπου, έχει ως βασικό στόχο τη συνθετική ιστοριογράφηση του ελληνικού Τύπου από τα τέλη του 18ου αιώνα έως σήμερα και τη συγκριτική θεώρησή του σε σχέση με άλλες εθνικές ιστορίες του Τύπου. Για τον σκοπό αυτό, το Εργαστήριο συγκροτεί δύο ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων για τον ελλαδικό και τον εξωελλαδικό Τύπο:
-
Τράπεζα Δεδομένων Ελληνικού Τύπου, όπου συγκεντρώνεται πρωτογενές και δευτερογενές υλικό (εφημερίδες, περιοδικά, προφορικές μαρτυρίες, φωτογραφικά τεκμήρια, κλπ.) και
-
Μητρώο Δημοσιογράφων, Εκδοτών και Ανθρώπων του Τύπου της Ελλαδικής και Εξωελλαδικής Δημοσιογραφίας, όπου συγκεντρώνονται βιογραφικά και εργογραφικά στοιχεία, προσωπικές συνεντεύξεις, προσωπικά αρχεία και αδημοσίευτα έργα ανθρώπων του Τύπου.